درسنامه آموزشی عربی (3) انسانی کلاس دوازدهم انسانی

نَصِّ الدَّرسِ

1- إحترام الأطفال
احترام کودکان

ذاتَ یَومٍ کانَ رَجُلٌ جالِساً عِندَ رَسولِ اللهِ (ص). وَ بَعْدَ لَحَظاتٍ جاءَ ابْنُهُ وَ سَلَّمَ علَیَ النَّبیِّ (ص)؛ ثُمَّ راحَ نَحْوِ والِدِهِ، فَقَبَّلَهُ الْأَبُ وَ أَجْلَسَهُ عِندَهُ.
روزی مردی نزد فرستادۀ (پیامبر) خدا نشسته بود و پس از چند لحظه پسرش آمد و به پیامبر (ص) سلام کرد؛ سپس به سوی پدرش رفت و پدر، او را بوسید و نزد خودش نشانید.

فَرِحَ رَسولُ اللهِ (ص) مِنْ عَمَلِهِ. وَ بَعْدَ قَلیلٍ جاءَتْ بِنْتَهُ، وَ سَلَّمَتْ عَلَی النَّبیِّ (ص)؛ ثُمَّ راحَتْ نَحْوَ والِدِها. أَمَّا الْوالِدُ فَلَمْ یُقَبِّلْها وَ لَمْ یُجْلِسْها عِنْدَهُ. فَانْزَعَجَ رَسولُ اللهِ (ص) وَ قالَ: «لمَِ تُفَرِّقُ بَیْنَ أَطْفالِکَ؟!»
فرستادۀ خدا (ص) از کارش خوشحال شد و پس از اندکی دخترش آمد و به پیامبر (ص) سلام کرد؛ سپس به سوی پدرش رفت؛ ولی [پدر] او را نبوسید و نزد خودش ننشانید. پس فرستادۀ خدا (ص) هنگامی که او را دید که فقط پسرش را بوسید. (جز پسرش را نبوسید) آزرده شد. (ناراحت شد) و گفت: «چرا میان کودکانت فرق می‌گذاری»؟!

نَدِم الرَّجُلُ و أخَذَ یَدَ بِنْتِهِ و قَبِّلَها، و أَجْلَسَها عِندَهُ.
مرد پشیمان شد و دست دخترش را گرفت و آن را بوسید و او را نزد خودش نشاند.

2- اَلشَّیْماءُ بِنْتُ حَلیمَةَ
شیما دختر حلیمه

کانَتْ لِرَسولِ اللهِ (ص) أُخْتٌ مِنَ الرَّضاعَةِ اسْمُهَا الشَّیمْاءُ.
فرستادهٔ خدا (ص) شیری (رَضاعی) داشت که نام او شیما بود.

کانَتِ الشَّیمْاءُ تَحْضُنُ النَّبیَّ (ص) صَغیراً وَ تلُاعِبُهُ وَ تقَولُ:
شیما پیامبر (ص) را در حالی که خردسال بود در آغوش می‌گرفت و با او بازی می‌کرد و می‌گفت:

ای پروردگار ما، محمّد را برای ما نگه دار تا او را در حالی که نوجوانی کم‌سن و سال است ببینیم.

و کانَ النَّبیُّ (ص) شَدیدَ التَّعَلُّقِ بِها فِی الطُّفولَةِ؛ فَمَرَّتِ الْأَیّامُ و فی غَزْوَةِ حُنَیْنِ فِی السَّنَةِ الثّامِنَةِ بَعْدَ الْهِجْرَةِ وَقَعَتِ الشَّیْماءُ أَسیرَةً بِیَدِ الْمُسْلِمینَ؛ فَقالَتْ لَهُم: «إنّی لَأُختُ النَّبیِّ (ص) مِنَ الرَّضاعَةِ ...»؛
و پیامبر در کودکی به او بسیار وابسته بود. روزها گذشت و در غزوۀ (جنگ) حنین در سال هشتم هجری  شیما به دست مسلمانان اسیر شد و به آنها گفت: من خواهر شیری پیامبر (ص) هستم.

فَلَمْ یُصَدِّقوا قَوْلَها، فَأَخَذوها عِندَ رَسولِ اللهِ (ص)، فَعَرَفَها وَ أَکْرَمَها وَ بَسَطَ لَها رِداءَهُ؛ ثُمَّ أَجْلَسَها عَلَیهِ، وَ خَیَّرَها بَیْنَ الْإِقامَةِ مَعَهُ مُعَزَّزَةً أَوِ الْعَودَةِ إلَی قوَمِها سالِمَةً راضیَةً، فَاخْتارَتِ الشَّیمْاءُ قَومَها، فَأَعْتَقَها رَسولُ الله (ص)، وَ أَرْسَلَها إلَی قَومِها بِإعزازٍ.
ولی سخنش را نپذیرفتند و او را نزد فرستادۀ خدا (ص) بردند، پس او را شناخت و وی را گرامی داشت و روپوش بلندش را برایش پهن کرد. (گستراند)؛ سپس او را بر آن نشاند و وی را میان ماندن همراه او با عزّت یا برگشت به سوی مردمش (قومش) با سلامت و خشنودی اختیار داد. (مخیّر کرد) شیما مردمش (قومش) را برگزید، پس فرستادۀ خدا (ص) او را آزاد کرد و با عزّت وی را به نزد مردمش (قومش) فرستاد.

فَأَسْلَمَتْ و دافَعَتْ عَنْ أَخیها و دَعَتْ قَومَها إلَی الْإسلامِ و بَیَّنَتْ أَخلاقَ النَّبیِّ (ص) لَهُم فأََسْلَموا.
پس مسلمان شد و از برادرش دفاع کرد و مردمش را به اسلام فراخواند (دعوت کرد) و اخلاق پیامبر (ص) را برایشان بیان کرد و [آنها نیز] مسلمان شدند.

﴿فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ لِنْتَ لَهُم وَلَوْ کُنْتَ فَظّاً غَلیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضّوا مِنْ حَوْلِکَ﴾ _{آلُ عِمران: 159}
سپس به [برکت] رحمتی ازسوی خدا با آنان نرمخو شدی، و اگر تندخو و سنگدل بودی، بی‌‌گمان از اطرافت پراکنده می‌شدند.

3- اَلْعَجوزُ الْمُحْسِنُ
پیرمرد نیکوکار

فی یَومٍ مِنَ الْأَیّامِ شاهَدَ «کِسْریٰ أنَوشِروانُ» فَلّاحاً عَجوزاً یَغْرِسُ فَسیلَةَ جَوْزٍ، فَتَعَجَّبَ وَ قالَ:
در روزی از روزها انوشیروان کشاورز پیری را دید که نهال گردو می‌کاشت؛ شگفت زده شد و گفت:

«أیَهُّاَ الفَْلّاحُ، أَ تَأْمُلُ أَنْ تَعیشَ حَتَیٰ تَأْکُلَ مِنْ ثَمَرِها؟! أَلا تَعْلَمُ أَنَّها لا تُثْمِرُ عادَةً إلّا بَعْدَ عَشْرِ سَنَواتٍ»؟!
ای کشاورز، آیا امید داری که زندگی کنی (زنده باشی) تا از میوه‌اش بخوری؟! آیا نمی‌دانی که درخت گردو معمولا میوه نمی‌دهد مگر پس از ده سال‌؟! (تنها پس از ده سال میوه می‌دهد.)

فَقالَ الْعَجوزُ: غَرَسَ الْآخَرونَ أَشْجاراً، فَنَحْنُ أَکَلْنا مِنْ ثِمارِها، وَ نَحْنُ نَغْرِسُ أَشْجارا لکَِی یَأْکُلَ مِنْ ثِمارِها الْآخَرونَ.
پس پیرمرد گفت: دیگران درختانی را کاشتند و ما از میوه‌هایش خوردیم و ما درختانی را می‌کاریم تا دیگران از میوه‌هایش بخورند.

فَقالَ أَنوشِروانُ: «أَحْسَنْتَ یا شَیخُ!» وَ أَمَرَ أَنْ یُعْطَی الْفَلّاحُ أَلْفَ دینارٍ.
پس انوشیروان گفت: آفرین بر تو ای شیخ. (ای پیرمرد، ای بزرگ) و دستور داد که هزار دینار به کشاورز داده شود.

فَقالَ الْفَلّاحُ الْعَجوزُ فَرِحاً: «ما أَسْرَعَ إثْمارَ هٰذِهِ الشَّجَرَةِ»!
کشاورز پیر با خوشحالی گفت: میوه دادن این درخت چقدر سریع است!

فَأَعْجَبَ أَنوشِروانَ کلَامُهُ وَ أَمَرَ مَرَّةً ثانیَةً أَنْ یُعْطَی الْفَلّاحُ أَلْفَ دینارٍ آخَرَ.
سخن او انوشیروان را به شگفتی آورد. (انوشیروان از سخن او خوشش آمد.) و دوباره دستور داد هزار دینار دیگر به او داده شود.

ما مِن رَجُلٍ یَغْرِسُ غَرْساً إلّا کَتَبَ اللهُ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ قَدْرَ ما یَخْرُجُ مِنْ ثَمَرِ ذٰلِکَ الْغَرْسِ. _{رَسولُ اللّهِ (ص)}
هیچ کسی نیست که نهالی را بکارد مگر اینکه خدا به اندازه آنچه از ثمر (میوهٔ) آن درخت بیرون آید، برایش بنویسد.

هُما یَغرِسانِ فَسائِلَ فی بِدایَةِ حَیاتِهِمَا الْجَدیدَةِ.
آنها در آغاز زندگی جدید خود در حال کاشت [درخت] هستند.

اَلْمُعْجَم

أَبْقِ: نگهدار (أَبْقیٰ، یُبْقی)	اَلْإقامَة: ماندن	خَیَّرَ: اختیار داد	اَلْعَجوز: پیرمرد، پیرزن «جمع: اَلْعَجائِز»	لاعَبَ: با ... بازی کرد
اَلْإثْمار: میوه دادن	اَلْأَمْرَد: پسر نوجوانی که سبیلش درآمده، ولی هنوز ریش در نیاورده است.	دافَعَ: دفاع کرد	اَلْعَودَة: برگشتن = اَلرُّجوع	لِنْتَ: نرم شدی (ماضی: لانَ ـِ، مضارع: یَلینُ)
أَثْمَرَ: میوه داد	أَمَلَ ـُ: امید داشت	دَعَتْ: مؤنّثِ «دَعا» (دعوت کرد)	غَرَسَ: کاشت	ما أَسْرَعَ: چه شتابان است!
اِخْتارَ: برگزید = اِنْتَخَبَ (مضارع: یَخْتارُ)	اِنْزَعَجَ: آزرده شد	راحَ ـُ: رفت = ذَهَبَ	اَلْغَرْس: نهال، کاشتنِ نهال	مَرَّـُ: گذر کرد (مضارع: یَمُرُّ)
أَعْتَقَ: آزاد کرد	اِنْفَضَّ: پراکنده شد (مضارع: یَنْفَضُّ)	اَلرِّداء: روپوش بلند و گشاد روی دیگر جامه‌ها	غَلیظُ الْقَلْبِ: سنگدل	اَلْمُعَزَّز: گرامی
الْإعزاز: گرامی داشتن «بِإعزازٍ: با عزّت»	اَلْجَوْز: گردو	اَلرَّضاعَة: شیر خوارگی	اَلْفَسیلَة: نهال «جمع: اَلْفَسائِل»	اَلْیافِع: جوان کم سال
أَکْرَمَ: گرامی داشت	حَضَنَ ـُ: در آغوش گرفت	اَلشَّیخ: پیرمرد، پیشوا «جمع: اَلشُّیوخ»	اَلْفَظّ: تندخو

حَوْلَ النَّصِّ

أَ. أَجِبْ عَنِ الْأَسْئِلَةِ التّالیَةِ مُسْتَعیناً بِالنَّصِّ.

1- ما قالَتِ الشَّیْماءُ لِلْمُسْلِمینَ حینَ وَقَعَتْ فِی الْأَسَرِ؟ قالَتْ: إنّی لَأُختُ النَّبیِّ الرَّضاعَةِ.
هنگامی که شیما در اسارت افتاد به مسلمانان چه گفت؟ به ایشان گفت: من خواهر رضاعی پیامبرم.

2- کَمْ دیناراً أَمَرَ أَنوشِروانُ أَنْ یُعْطَی الْفَلّاحُ؟ أَمَرَ أَنْ یُعطیٰ لِلْفَلّاحِِ أَلْفَ دینارٍ.
انوشیروان فرمود چند دینار به برزگر داده شود؟ فرمود که هزار دینار به کشاورز داده شود.

3- مِنْ أَیِّ شَیءٍ انْزَعَجَ رَسولُ اللهِ (ص)؟ انْزَعَجَ رسول اللهِ (ص) حینَ رأَی الرَّجُلَ لَمْ یُقَبِّلْ إلّا ابْنَهُ.
فرستاده خدا از چه چیزی آزرده شد؟ فرستاده خدا هنگامی که دید مرد تنها پسرش را بوسید آزرده شد.

4- ماذا کانَ یَغْرِسُ الْفَلّاحُ الْعَجوزُ؟ کانهَ الْفَلّاحُ الْعَجوزُ یَغْرِسُ فَسیلَةَ جَوْزٍ.
برزگر سالخورده چه چیزی را می‌کاشت؟ پدر در آغاز پسرش را بوسید.

5- مَنْ قَبَّلَ الوْالِدُ فِی الْبِدایَةِ؟ قَبَّلَ الْوالِدُ ابْنَهُ فِی الْبِدایَةِ.
پدر در آغاز چه کسی را بوسید؟ پدر در آغاز پسرش را بوسید.

6 مَنْ هیَ الشَّیماءُ؟ إنَّها أُختُ النَّبیِّ (ص) مِنَ الرَّضاعَةِ.
شیما کیست؟ او خواهر شیری پیامبر است.

ب. عَیِّنِ الصَّحیحَ وَ الْخَطأ حَسَبَ الْحَقیقَةِ.

1- دَعَتِ الشَّیْماءُ قَبیلَتَها إِلَی الْإِسْلامِ بَعْدَ أَنْ أَعتَقَهَا النَّبیُّ (ص). ص
شیما قبیله‌اش را پس از آزادی‌اش به اسلام دعوت کرد.

2- لَوْ کانَ النَّبیُّ (ص) فظَّا لَانْفَضَّ النّاسُ مِنْ حَوْلِهِ. ص
اگر پیامبر قلی تندخو بود، مردم از پیرامونش پراکنده می‌شدند.

3- اَلِاهْتِمامُ بِغَرْسِ الْأَشجارِ واجِبٌ عَلیٰ کُلِّ فَرْدٍ مِنّا. ص
همت ورزیدن به کاشت درختان بر هر فردی از ما بایسته است.

4- کانَ أَنوشِروانُ أَحَدَ مُلوکِ إیران قَبْلَ مِئَةِ سَنَةٍ. غ
انوشیروان یکی از پادشاهان ایران صد سال پیش بود.

5- تُثْمِرُ شَجَرَةُ الْجَوزِ بَعْدَ سَنَتَینِ عادَةً. غ
درخت گردو معمولا پس از دو سال میوه می‌دهد.

6- کانَ النَّبیُّ (ص) یُحِبُّ الْأَطفالَ. ص
پیامبر (ص) کودکان را دوست می‌داشت.

اَلتَّمارین